Αναφορά για την Ανασκαφική Περίοδο 2025 – Ισθμία

Οι Τομές 2025-2 και 2025-3 ανοίχτηκαν βόρεια του Ρωμαϊκού Λουτρού, σε περιοχή του κατώτερου ιερού, βόρεια του περιβόλου του ναού. Στόχος ήταν να επιβεβαιωθεί η ύπαρξη ενός δωματίου ή οικοδομήματος, του οποίου είχαν αποκαλυφθεί οι ΒΔ γωνία το 1970 και η ΝΑ γωνία το 2010. Την επίβλεψη της τομής είχε η Morgan Manuszak, με τη βοήθεια των Corynne Daniel, Sasha Franklin, Κωνσταντίνας Λιαμπούση, Ελπίδας Ντρίβα, Ηρώ Πασχάλη, Αγγελικής Πετροπούλου, Rebecca Sun, Daniel Trego και Άκη Βενιτσάνου. Μια μικρή τομή σκάφτηκε σε βάθος άνω των 2 μέτρων, μέσα από μπάζα παλαιότερων τομών και αποσαθρωμένα δομικά λουτρού, για να επιβεβαιωθεί η ύπαρξη της ΝΔ γωνίας της κατασκευής. Η γωνία αυτή σχηματιζόταν από θεμέλια λίθου και κονιάματος με παρόμοιες διαστάσεις προς τους τοίχους της ΒΔ γωνίας, αλλά παρουσίαζε και ένα μικρό χείλος από πηλό στη γωνία όπου συναντώνται οι τοίχοι και το δάπεδο — πιθανώς ένδειξη στεγανοποίησης στο εσωτερικό του χώρου. Η ανασκαφή αποκάλυψε επίσης προεξοχή κομμένη μέσα στο φυσικό, κόκκινο έδαφος κατά μήκος της νότιας πλευράς των τοίχων, ώστε να αντισταθμιστεί η φυσική κλίση του εδάφους στην περιοχή.
Απροσδόκητα, όμως, αυτή η προεξοχή και ο νότιος τοίχος εκτείνονταν δυτικότερα πέρα από τη γωνία του δωματίου. Η διερεύνηση λοιπόν επεκτάθηκε και σε παλαιότερες τομές πιο δυτικά.

Στο νότιο τμήμα, επανεξετάστηκε το δάπεδο ενός δωματίου επενδεδυμένου με ρόμβους από κεραμίδες, όμως η έντονη διάβρωση από την αρχαιότητα δεν επέτρεψε περαιτέρω συμπεράσματα. Η πιθανότερη ερμηνεία είναι ότι πρόκειται για δεξαμενή (κιστέρνα), σε σύνδεση με το γειτονικό δωμάτιο στα ανατολικά. Η διάταξη και τα ευρήματα συνηγορούν για χρονολόγηση στη ρωμαϊκή αυτοκρατορική περίοδο, όπως είχε ήδη προταθεί με βάση ανάλογα παραδείγματα της περιοχής. Πιο βόρεια, η έρευνα στη ΒΔ γωνία του δωματίου αποκάλυψε το νότιο μισό ενός κλιβάνου, επενδεδυμένου με παχύ στρώμα πηλού, που επικοινωνούσε με το δωμάτιο και πιθανότατα λειτουργούσε ως σύστημα θέρμανσης για ένα λουτρικό συγκρότημα προγενέστερο του γνωστού Ρωμαϊκού Λουτρού στα νότια. Θραύσματα tegulae mammatae και πλακιδίων ρόμβου, παρόμοιων με εκείνα της δεξαμενής, βρέθηκαν ενσωματωμένα τόσο στο στρώμα πηλού του κλιβάνου όσο και στο κονίαμα και τα μπάζα που έκλειναν το άνοιγμα ανάμεσα στον κλίβανο και το δωμάτιο. Αυτό δείχνει πως η περιοχή ανακατασκευάστηκε ή μετασκευάστηκε, κάτι που ίσως εξηγεί την απουσία στη θέση τους των υποστηρικτικών πυλώνων (pilae) του υπόκαυστου δαπέδου μέσα στο δωμάτιο.

Ένα τελευταίο, ενδιαφέρον εύρημα αφορά την αλλαγή στάθμης του δαπέδου ακριβώς μέσα από τον δυτικό τοίχο του δωματίου και νότια του εξωτερικού κλιβάνου. Η ανύψωση αυτή συνοδεύεται από έναν τετράγωνο λίθινο πεσσό, ο οποίος δεν φαίνεται να είναι καταρρεύσας λίθος. Ίσως πρόκειται για επισκευή από λίθο σε ένα υπόκαυστο σύστημα που αρχικά ήταν εξ ολοκλήρου από κεραμίδες, αλλά αυτό θα χρειαστεί επιβεβαίωση με μελλοντικές ανασκαφές.